Heelkundige antibioticumprofylaxe

Perioperatieve antibioticumprofylaxe wordt hoofdzakelijk intraveneus toegediend, zodat effectieve serum- en weefselspiegels worden bereikt.
Voor de meeste ingrepen volstaat 1 gift preoperatief en stopt alle profylaxe bij het sluiten van de wonde.

• Cefazoline is het meest gebruikte antibioticum: dosis cefazoline: 2 g IV  (als > 120 kg 3 g IV) (dosis kind: 30 mg/kg)
• Indien anaerobe dekking vereist is, wordt metronidazol 500 mg IV (éénmalige dosis) toegevoegd aan de cefazoline (dosis kind: 15 mg/kg; dosis neonaat < 1200 g 7.5 mg/kg)

Profylaxe dient toegediend te worden zodat de piekconcentratie bereikt wordt bij het starten van de ingreep.
Voor cefazoline betekent dit ten laatste 15 tot 60 minuten vóór incisie

Extra dosissen kunnen noodzakelijk zijn nl:

• Bij "24 uur profylaxe" (= maximaal 24 uur) zijn de herhaalde doses altijd = 2 g cefazoline (bij een volwassene, onafhankelijk van lichaamsgewicht)
• Indien de ingreep langer duurt dan 3 uur is een bijkomende intra-operatieve gift cefazoline 2 g IV op tijdstip 3 uur noodzakelijk.
• Bij massief bloedverlies of transfusie of bij gebruik van extra-corporele circulatie kunnen extra doses aangewezen zijn.
• Bij uitgebreide brandwonden kunnen extra doses aangewezen zijn.
• Profylaxe kan/mag nooit langer dan 24 uur worden gegeven

Bij patiënten die reeds onder antibiotherapie staan vóór de heelkundige ingreep moet deze worden voortgezet (profylaxe kan in dergelijke context vaak worden geannuleerd indien het toegediende antibioticum hetzelfde spectrum heeft als het profylactisch antibioticum). 

In ongeveer 80 tot 90 % van de patiënten met een verhaal van een allergische reactie op penicillines in de anamnese gaat het over gastro-intestinale intolerantie of viraal exantheem. Belangrijk is hierbij steeds na te vragen op een verhaal van 'angio-oedeem' of 'anafylactische shock'.
De incidentie van anafylactische shock is 0,0004 tot 0,015%; hierbij komt kruisreactiviteit tussen penicillines en cefalosporines voor in ongeveer 2% van de gevallen. Zie ook Penicilline-allergie (beta-lactam allergie)

• Bij gedocumenteerde IgE-gemedieerde allergie aan penicilline én aan cefalosporine bij “clean surgery” en "clean-contaminated surgery" wordt vancomycine IV gebruikt in plaats van cefazoline: 
  Vancomycine 20 mg/kg (max 2g) (kinderen 15 mg/kg) traag over 120 minuten, te starten op de verpleegeenheid ('s morgens indien operatie in de voormiddag, op de middag indien operatie in de namiddag; anesthesie maakt hieromtrent afspraken).
  Maximaal 1 maal te herhalen na 12 uur indien "24 uur profylaxe" aangewezen is (er is geen nood om spiegels vancomycine te bepalen).
  Indien vancomycine niet toegediend werd (bij patiënt met gedocumenteerde IgE-gemedieerde allergie aan penicilline én cefalosporine) is clindamycine het "rescue" antibioticum; standaard dosis = 600 mg (als > 120 kg = 900 mg) (kinderen 10 mg/kg) , toe te dienen binnen het uur dat voorafgaat aan de incisie (zo nodig extra gift na 6 uur).
• Uiteraard dient als nood aan anaerobe indekking tevens metronidazol geassocieerd te worden.
• Als tevens nood aan gram - negatieve indekking kan aztreonam worden geassocieerd (standaard dosis 2 gram IV)(kinderen 30 mg/kg).
• Voor "contaminated" en "dirty surgery" is overleg gewenst en zal vaak antibiotherapie aangeraden worden ⇒ (consult Infectiologie tel 66718 of consult Microbiologie  4172)

Bij patiënten met gekend én actief (recente screening = positief) dragerschap van MRSA wordt vancomycine toegevoegd aan de standaard profylaxe.

Vancomycine 20 mg/kg (max 2g) traag over 120 minuten toe te dienen, te starten op de verpleegeenheid ('s morgens indien operatie in de voormiddag, op de middag indien operatie in de namiddag; anesthesie maakt hieromtrent afspraken). Maximaal 1 maal te herhalen na 12 uur indien "24 uur profylaxe" aangewezen is (er is geen nood om spiegels vancomycine te bepalen).